X
تبلیغات
گردش در ایران - رامه : بهشتی دیگر در کرانه کویر گرمسار
رامه : بهشتی دیگر در کرانه کویر گرمسار جمعه بیست و چهارم آبان 1387 12:57

رامه : بهشتی دیگر در کرانه کویر گرمسار

مقدمه

 منطقه رامه در شمال شرقی شهر گرمسار وشمال روستاى تاریخی ده نمک به دلیل دارا بودن ویژگی های اقلیمی و طبیعی و ژئومورفولوژی، دارای قابلیت ها و جاذبه های طبیعی و تاریخی فراوانی در جهت توسعه توریسم و گردشگری می باشد و می تواند مأمن و پناهگاهی برای مردم شهرستان گرمسار در تابستان های گرم و سوزان باشد و در ضمن به توسعه پایدار روستا و حفظ طبیعت بکر و زیبای منطقه نیز بیانجامد.

مهمترین قابلیت منطقه مورد مطالعه آب و هوای مطبوع کوهستان ؛رودخانه رامه ؛ آبشارهاي مرتفع وزيبا و طبیعت بکر و دست نخورده آن می باشد. به دلیل کوهستانی بودن منطقه و نبود راه دسترسی مناسب برای وسایل نقلیه؛اين منطقه به صورت بکر وحشی باقیمانده است و این ویژگی یکی از جذابیت های منحصر به فرد محسوب می شود. از طرف دیگر وجود درختان اورس وداغداغن کهنسال و دیر زیست در منطقه و وجود مزارع و باغات روستایی و ارتفاعات اطراف آن، قابلیت های بیشماری برای علاقه مندان به طبیعت و ورزشهای مختلف بوجود آورده است. این منطقه علاوه براینکه مکانی برای گذران اوقات فراغت خانواده ها می باشد، ویژگی های دیگری دارد که می تواند برای ورزشکاران، کوهنوردان و علاقه مندان به حیات وحش و همچنین دانشجویان رشته های مختلف از جمله زمین شناسی ،زیست شناسی ،معماری،مردمشناسی وجغرافیا  جذاب و جالب توجه باشد.

فاصله نسبتاً مناسب از شهرهای آرادان و گرمسار ( حدود 50 کیلومتر) وشرایط متفاوت آب وهوایی با دشت گرمسار مهمترین فرصت برای توسعه گردشگری در منطقه می باشد. علاوه بر این در همسایگی این منطقه ، جاذبه باالقوه ویا با الفعل گردشگری مشابه  که امکان رقابت با منطقه مورد مطالعه موصوف را داشته باشد، وجود ندارد و این خود یک فرصت و موقعیت منحصر به فرد محسوب می گردد.

فصل اول- شناخت و بررسی وضع موجود

1-1- پیشینه تاریخی منطقه

وجه تسمیه

کلمه رامه  یا (رومه) از رابند گرفته و وجه تسمیه کلمه رابند بدلیل ریزش کوه چهل تن است که در ابتدای روستای چهار طاق واقع شده است. با ریزش این کوه  راه ارتباطی و رودخانه بسته شده و دریاچه ای در پشت این کوه ایجاد شد واهالی روستا راه دیگری را که معروف به دیرند بود و دورتروصعب العبورنیز بود باید طی میکردند .

به روایت دیگر و گفته های  اهالی روستا کلمه رامه به معنی رام بودن و همچنین به معنی آرامش وامنیت می باشد و در گذشته پناهگاه یاغیان و راهزنان بود. راهزنان در منطقه ای به نام ده نمک که مسیر راه تهران – مشهد بود به کمین می نشستند وبه کاروانیان حمله میکردند واموال آنان را به غارت می بردند وازآنجا که دره رامه محلی امن برای راهزنان بود به این دره پناه می آوردند.

پیشینه تاریخی

روستای رامه و مناطق اطراف آن دارای پیشینه تاریخی دیرینه ای می باشند. وجود قلعه های قدیمی همچون قلعه ضحاک، چندین قبرستان قدیمی ،ظروف سفالی واشیاء عتیقه و سنگ نوشته های بدست آمده ودرختان کهنسال گردو وآثار بجا مانده ازبناهای بسیار قدیمی نمایانگر سابقه یکهزار ساله زندگی دراین منطقه می باشد که این موضوع مورد تایید باستان شناسان قرار گرفته وبرهمین اساس گفته می شود که دراین منطقه زرتشتیان و گبری ها زندگی می کردند.

روستای رامه  تا قبل از سال 1358 جزء استان تهران و شهرستان دماوند بود واهالی این روستا جهت امور اداری از قبیل گرفتن شناسنامه وخدمت سربازی به این شهر عزیمت می کردند فاصله این روستا تا شهرفیروزکوه حدود40 کیلومترمی باشد وتا قبل ازانقلاب فاقد راه ارتباطی ماشین روبوده واهالی با پای پیاده و یا اسب و قاطربه این شهرمی رفتند. ولی به دلیل نزدیکی این روستا به شهرگرمسار،درسال  1358این روستا به استان سمنان وشهرستان گرمسار ملحق گردید وراه ماشین رو نیزدرهمین سال احداث گردید.

 

2-1- مشخصات جغرافیایی منطقه

منطقه گردشگری رامه در شمال شرقی شهر گرمسار وشمال روستای تاریخی ده نمک واقع گردیده است . روستای رامه  در 35 درجه و 28 دقیقه عرض شمالى و 52 درجه و 41 دقیقه طول شرقی واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا 1901 متر می باشد.

این منطقه در فاصله 55 کیلومتری گرمسار و 30 کیلومتری روستای ده نمک قرار دارد.

 

 3-1- ویژگیهای اقلیمی و زیست محیطی

1-3-1- ویژگی های اقلیمی

منطقه مورد مطالعه در یک منطقه کوهستانی واقع شده و ارتفاعات بلند البرز درشمال این منطقه قرار دارد. ریزش اکثر بارندگی ها در دوره سرد سال اتفاق می افتد و فصل خشک بر دوره گرم سال منطبق است.  در فصول پاییز و زمستان و اوایل بهار بیشترین بارندگی در منطقه رخ می دهد.

هر چند در فصل تابستان به علت نفوذ توده پر فشار جنب حاره ای و کم فشار حرارتی کویر مرکزی، خشکی در منطقه حاکم می باشد، ولی گاهگاه در اثر نفوذ هوای مرطوب دریای خزر به منطقه، در ماههای تیر، مرداد و شهریور نیز بارشهای رگباری در منطقه صورت می گیرد.

مهمترین پارامتر اقلیمی، میانگین سالانه دمای هوا می باشد. میانگین سالانه دمای هوا در منطقه مورد مطالعه، حدود 10 درجه سانتیگراد است.

دره رامه دارای آب وهوای معتدل وییلاقی است . مقایسه متوسط درجه حرارت فصل تابستان شهرهای ییلاقی استان با این منطقه نشانگر این است در این فصل هوای منطقه رامه از شهرهای موصوف خنک تر است .

اختلاف درجه حرارت سالانه این منطقه با شهر گرمسار نیز 7/8 درجه سانتی گراد و اختلاف درجه حرارت آنها در فصل تابستان نیز 10 درجه سانتی گراد گزارش شده است.

علاوه بر این جریان رودخانه دائمی لزوره در طول دره، وجود باغات و مزارع و مراتع سرسبز موجب افزایش  رطوبت نسبی گردیده است. این شرایط میکروکلیمایی را در دره ی رامه به وجود آورده است که ساکنان آن بدون استفاده از وسایل سرمایشی دوره ی گرما را با هوایی مطبوع و دلپذیر سپری می کنند.

به دلیل قرار گرفتن این منطقه در یک منطقه کوهستانی و ارتفاع حدود 1900 متری از سطح دریا، آب و هوا و اقلیم منطقه در فصول بهار و تابستان و اوایل پائیز جهت بهره برداری گردشگران مساعد می باشد.

2-3-1 پوشش گیاهی و حیات جانوری

گیاهان منطقه را انواع گرامینه (گندمیان)، ارُس، درمنه ، گون،  باریجه، کما ، آویشن، زرشک, آلوچه درختی، بادام کوهی ،زالزالک ، بنه ، کاروانکش، تنگرس و انواع چمن و سالویا  تشکیل  می دهند.آویشن و کتیرا نیز از گیاهان مهم دارویی و صنعتی مراتع این منطقه است، که کمابیش مورد استفاده روستائیان و عشایر قرار می گیرد.همچنین قارچ وحشی و سبزیهای وحشی از جمله گیاهان خوراکی است که فصل رویش آنها فروردین ماه می باشد و علاقه مندان خاص خود را نیز دارد. مناطق اطراف روستای رامه و به ویژه ارتفاعات آن از نظر حیات وحش نیز نسبتاً غنی می باشد و بخشی از منطقه شکار ممنوع خنار محسوب می شود.

 

انواع پرندگان از جمله کبک،کبک دری وکرکس همچنین حیوانات درنده و وحشی شامل پلنگ، گراز،خوک ، گرگ، گربه وحشی ، روباه و تشی در کوههای منطقه زندگی می نمایند.

از دیگر پستانداران مهم باید ازآهو و میش و قوچ و بز وحشی نام برد که درمعمولا در ارتفاعات  زندگی می کنند.

3-3-1 مشخصات زمین شناسی و توپوگرافی

منطقه مورد مطالعه در جنوب رشته کوه البرز و در زون زمینی ساختی البرز مرکزی قرار دارد. روند کوهها شرقی- غربی بوده و تحت تأثیر کوهزایی آلپی به شکل فعلی درآمده است.

دره رامه با جهت کلی شمالی – جنوبی این کوهها  را قطع نموده و رودخانه رامه در این دره جریان مییابد. مهمترین ارتفاعات این منطقه ، کوه سنگاب با ارتفاع 3224 متر ، کوه گررجه با ارتفاع 2750 متر و کوه سرآسیاب با ارتفاع 1357 متر میباشد.

از نظر زمین شناسی تشکیلات کرج متعلق به دوره ائوسن مشتمل بر توف،داسیت سبز و شیل های تیره خاکستری وماسه سنگهای توف دار قدیمی ترین سازندهای زمین شناسی منطقه هستند رخنمون وسیع این تشکیلات را در ارتفاعات کوه قبر و سیاه ریز  میتوان ملاحظه کرد.

برونزد سازندهای ائو-الیگوسن مشتمل بر گچ با مارن بین لایه های آهک دولومیتی کریستال شده را میتوان در غرب کوه ریز دره ،جنوبشرق کوه قبر،شمال کوه سرآسیاب وجنوب وغرب کوه چهل تن قابل مشاهده است.

برونزدهایی از تشکیلات الیگوسن مشتمل بر مارن، مارن شیلی گچدار با لنز های نمکی در کوه گررجه دیده میشود. برونزد سازند کنگلومرایی با ماسه سنگ درشت پیلوس در غرب کوه قربیلک دیده میشود.

 

4-3-1 مخاطرات طبیعی (سیل، زلزله، رانش زمین و...)

مهمترین خطرات طبیعی در محدوده مورد مطالعه سیل وزلزله می باشد. رودخانه رامه  به دلیل وسعت وشکل حوزه، شیب نسبتاً زیاد، تخریب پوشش گیاهی مناسب و نفوذ پذیری کم سازندهای منطقه، در هنگام بارندگی به خصوص بارندگی های شدید بهاری شاهد سیلابهای فراوانی است که اغلب باعث خسارات قابل توجهی به راهها و اراضی زراعی و باغی منطقه می گردد.

همچنین با توجه به ویژگیهای زمین شناسی منطقه و وجود گسله رامه، احتمال وقوع زلزله در این منطقه وجود دارد. براساس نقشه پهنه بندی خطر نسبى زمينلرزه، منطقه رامه در بهنه با خطر نسبى زياد قرار دارد.

مهمترین گسل های واقع در پیرامون منطقه گسلهای  گرمسار و رامه  می باشد که باعث زمین لرزه های فراوان در طول تاریخ بوده است .

گسله رامه در شرق روستای رامه قرار داشته و در راستای شرقی – غربی (در بخش شرقی) وشمال غربی – جنوب شرقی(در بخش غربی) وشیب به سوی شمال شرقی و درازای 36 کیلومتر است.

گسله رامه در راستای خود گچ های ائوسن – الیگوسن ،مارنهای رنگارنگ الیگوسن وسنگهای سازند قم را می برد.

 

5-3-1 کاربری اراضی

کاربری اراضی منطقه در حال حاضر شامل مراتع (ییلاقی و میان بند) و اراضی زراعی و باغی می باشد.

وسعت اراضی زراعی منطقه رامه و مزارع اطراف آن بر اساس سرشماری کشاورزی سال 1382 بیش از 151 هکتار است که از این میزان 38 هکتار آن اراضی زراعی  و113 هکتار نیز باغ وقلمستان بوده است .ولی براساس بررسی های میدانی مجموع اراضی زراعی وباغی این منطقه بالغ بر 250 هکتار میباشد. سایر اراضی منطقه را مراتع ، ارتفاعات صخره ای  وکوهها  تشکیل میدهد.

                                            

 مزرعه آفتابگردان

4-1- مشخصات جمعیتی و اقتصادی روستاهای منطقه

1-4-1 ترکیب جمعیتی  روستاها

منطقه رامه شامل چندین  روستا ومزرعه میباشد که مجموعا به عنوان منطقه رامه  معروفند.مهمترین روستاها ومزارع این منطقه شامل رامه بالا وپایین ، قالیباف ، چهارطاق بالاو پایین ،ارجنه ، امامزاده جعفر، گررجه، ،لزوره ، شاه ورس و کهنه ده  میباشد .که دراینجا به معرفی این روستاها ومزارع میپردازیم.

ارجنه َََrjene A(مزرعه)

روستای ارجنه تابع دهستان كهن آباد و در 5/66 كيلومتري شمال شرق مركز بخش آرادان و در مختصات 52 درجه و 41 دقيقه طول شرقي و 35 درجه و 31 دقيقه عرض شمالي واقع شده است. ارتفاع ارجنه از سطح دريا‌هاي  آزاد 2265 متر است.ارجنه تابع دهستان كهن آباد ،بخش آرادان محسوب مي شود.

ارجنه روستاي فصلي است و از اواخر بهار تا اوايل پاييز گروهي از ساكنان آن كه در گذشته به شهر‌هاي  آرادان و گرمسار مهاجرت كرده اند، براي فعاليت ‌هاي  باغداري و دامداري به ارجنه مي‌آيند.

مهاجرين ارجنه در شهر‌هاي  سمنان، ورامين و گرمسار به فعاليت شيريني پزي([1])، اشتغال دارند و از اين حيث شهرت دارند.

ارجنه از طريق ييلاق وئين به زرين دشت راه ماشين رو دارد. مراتع ييلاقي اطراف ارجنه 750هكتار مساحت دارند كه مورد تعليف دامداران ارجنه در فصل تابستان قرار مي‌گيرد.

امامزاده جعفر (Emâm zâde jaafar) (آبادي، زيارتگاه)

امامزاده جعفر در دو كيلومتري شرق روستاي چهارطاق و در ارتفاعات چهل تن واقع شده است.

امامزاده جعفر تابع دهستان كهن آباد و فاصله آن تا مركز بخش 43 كيلومتر است. سكنه امامزاده جعفر در دهه ‌هاي  گذشته به روستا‌هاي  چهارطاق و سپس به آرادان مهاجرت كرده اند.

امامزاده جعفر در حال حاضر خالي از سكنه است. اما فعاليت باغداري در آن جريان دارد. اراضي زراعي و باغات امامزاده جعفر وقفي است. گردو، زردآلو، توت و صنوبر مهمترين درختان باغات روستا را تشكيل مي‌دهند.

يك رشته قنات به طول 160 متر و آبدهي 12 ليتر در ثانيه و دو دهنه چشمه به نام «شيرين چشمه» و «چشمه مندلي»، آب مورد نياز باغات و شرب زائرين امامزاده را تامين مي‌كنند.

زيارتگاه امامزاده جعفر مورد توجه اهالي روستا‌هاي  پيرامون آن و عشاير كوچرويي است كه در تابستان در ييلاقات اطراف رامه استقرار مي‌يابند. در مجاورت امامزاده درخت كهنسال بَنِه (پسته وحشي) با عمر چند صد ساله وجود دارد.

چارطاق  (čârtâq) (آبادي)

روستاي چارطاق در دره رامه واقع شده است. مختصات جغرافيايي چارطاق عبارت است از: 52 درجه و 41 دقيقه طول شرقي و 35 درجه و 22 دقيقه عرض شمالي. ارتفاع چارطاق از سطح دريا‌هاي  آزاد 1478 متر است.

چهارطاق يا چارطاق در فرهنگ‌ها به معاني «سقف يا گنبد كه بر روي چهار پايه بنا شده باشد، خيمه چهارگوشه و كنايه از عناصر چهارگانه آمده است.»[2] همچنين «بنايي به شكل خاص كه به گورها كنند.»[3]

روستای چارطاق تابع دهستان كهن آباد محسوب مي‌شود و تا مركز بخش آرادان 41 كيلومتر فاصله دارد. چارطاق آبادي فصلي است و داراي دو محله چارطاق بالا وچار طاق پايين است. باغات چارطاق را درختان گردو، زردآلو، سيب و صنوبر تشكيل مي‌دهند. در سال ‌هاي  اخير كشت آفتابگردان در چارطاق رايج شده است.

چهار طاق بالا در سرشماري36،1385خانوار و 110 نفر جمعيت داشته است.

رامه بالا (Râmeh bâlâ)

رامه بالا در 5/52 كيلومتري شمال شرق آرادان و در مختصات 52 درجه و 43 دقيقه طول شرقي و 35 درجه و 28 دقيقه عرض شمالي واقع شده است. ارتفاع رامه بالا از سطح دريا 2054 متر است.

رامه بالا و ديگر روستا‌هاي  دره رامه تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي تابع دهستان افتر (هفدر) شهرستان فيروزكوه محسوب مي‌شدند. اما بر اساس مصوبه مورخ 4 اسفند 1358 شوراي انقلاب جمهوري اسلامي ازدهستان پشتكوه فيروزكوه شهرستان دماوند به دهستان آرادان از توابع بخش مركزي شهرستان گرمسار ملحق گرديدند.

رامه بالا داراي چشم انداز بسيار چشم نوازي است. جريان آب رودخانه، كوچه باغ ‌هاي  مفرح، چشمه ‌هاي  با آب گوارا، آبشار، بقاع متبركه امامزادگان طاهر و مطهر،روستای رامه را به يكي از نقاط گردشگري گرمسار مبدل ساخته است.

باغ و مزرعه جديدالاحداث پشت رامه در 5 كيلومتري شرق رامه بالا، گردوكاري در شال دره رامه، باغات گونگ ، جل بند، بسه پسته از مزارع و باغات مهم رامه بالا محسوب مي‌شود.

در سال 1345 رامه بالا 39 خانوار و 161 نفر جمعيت داشته است. بتدريج جمعيت آن كاهش داشته و در سال 1375 فاقد جمعيت و سكنه دائمي بوده است.درسال1385 رامه بالا،36 نفرجمعيت در قالب 9  خانوار داشته است.

 

جدول شماره (1): تعداد خانوار و جمعيت رامه بالا (75-1335)

سال

خانوار

جمعيت

1345

29

161

1355

30

198

1365

25

80

1375

 

 

1385

9

36

 

رامه پايين (Râmeh-pâeen)

رامه پايين در 5/49 كيلومتري شمال شرق آرادان و در مختصات 52 درجه و 41 دقيقه طول شرقي و 35 درجه و 28 دقيقه عرض شمالي و در ارتفاع 1901 متري از سطح دريا‌هاي  آزاد واقع شده است.

در فرهنگ جغرافيايي ايران رامه بالا و پايين با عناوين رامه عليا و سفلي، چنين معرفي شده اند:

"ده جزء دهستان افتر پشتكوه، بخش فيروزكوه ، شهرستان دماوند، 43 كيلومتري جنوب فيروزكوه، در كوهستان، سردسير، سكنه 300 تن، شيعه، فارسي، چشمه سار، غلات بن شن، گردو، شغل: زراعت و مكاري، كرباس بافي، راه مالرو، از آثار قديم قلعه خرابه به نام ضحاك دارد ايلات اليكايي و اصانلو در تابستان به حدود اين ده مي‌آيند."[4]

رامه پايين با محلات باغي سيركش، دارستان راسو (آسياب)، گت سنگ (سنگ بزرگ)، هندر (پرتگاه)، چال باغچه، سير زمين تخت، پاقلعه به طول پنج كيلومتر است كه در دو طرف رودخانه رامه (لزوره) از ارتفاع 1800 شروع تا ارتفاع 1970 متر ادامه مي‌يابد.

 

جدول شماره (2): تعداد خانوار و جمعيت رامه پايين

سال

خانوار

جمعيت (نفر)

1328

همراه با رامه بالا

300

1345

62

288

1355

50

247

1365

31

100

1370

16

100

1375

خالي از سكنه

فصلي است

1385

41

138

                                                                        

رامه پايين در سرشماري 1345، 288 نفر جمعيت داشته به تدريج جمعيت آن كاهش يافته است. در سرشماري سال 1370 جمعيت روستا به 57 نفر رسيده است. در سرشماري 1375، رامه پايين فاقد جمعيت ساكن دائمي بوده است. از اواخر فصل بهار جمعيت قابل توجهي از مهاجرين به روستا باز مي‌گردند و در طول فصل تابستان به فعاليت ‌هاي  باغداري و جمع آوري محصول مي‌پردازند.

شاه ورس (كهنه ده) (يورت ييلاقي)

شاه ورس[5] در مرتع ييلاقي كهنه ده و در يك كيلومتري مزرعه كهنه ده واقع شده است. به خاطر وجود درخت كهنسال ارس، شاه ورس ناميده شده است.

شاه ورس يا كهنه ده در 61 كيلومتري شمال شرق آرادان و در مختصات جغرافيايي 52 درجه و 42 دقيقه طول شرقي و 35  درجه و 30 دقيقه عرض شمالي و در ارتفاع 2583  متري از سطح دريا واقع شده است.

مراتع كهنه ده 1125 هكتار است كه توسط دامداران و عشاير كوچرو گرمسار مورد بهره برداري قرار مي‌گيرد.كهنه ده داراي مزرعه و باغات گردو است. آب كهنه ده از چشمه تامين مي‌شود.

قاليباف (qâlibâf)

روستاى قاليباف در 37 كيلومترى شمال شرق آرادان و در ناحيه‏اى كوهستانى واقع شده است. اين روستا تا سال 1358 جزو دهستان پشتكوه تابعه‌ي بخش فيروزكوه شهرستان دماوند بوده و سپس به تابعيت دهستان آرادان، از توابع بخش مركزى شهرستان گرمسار در آمده است.

قاليباف در مختصات جغرافيايى 52 درجه و 44 دقيقه طول و 35 درجه و 24 دقيقه عرض شمالى واقع شده است و ارتفاع آن از سطح دريا 1860 متر است.

پيشينه ى تاريخى و وجه تسميه

نام اين روستا در دوره ناصرالدين شاه قاجار، دورند (durand) بوده است. يكى از مختابادهاى[6] شاه كه مسئوليت پرورش اسب‏هاى ايلخى را به عهده داشته و اهل يكى از روستاهاى اصفهان به نام قاليباف بوده است، به ناصرالدين شاه پيشنهاد مى دهد تا نام اين آبادى را نیز به قاليباف تغيير دهد،که اين پيشنهاد وى عملى شده و از آن زمان اين ضرب المثل در بين ساكنين روستا رايج شده است كه:

«فضول فضولى نكنه شاه چه دنده قاليباف كجه در»

اگر فضول فضولى نكند، شاه چه مى‏داند كه قاليباف كجاست؟.

قاليباف از جمله روستاهاى كوهستانى و خوش آب و هواى آرادان است كه در دره‌ي زيبايى به همين نام واقع شده است. اقتصاد روستاى قاليباف بر پايه‌ي باغدارى استوار است. اطراف قاليباف را مراتع ييلاقى تشكيل مى‏دهد كه در فصل بهار و تابستان مورد تعليف دامداران بومى و عشاير قرار مى‏گيرد و از گياهان صنعتي مرتعي آن به ويژه باريجه، بهره برداري مي‌شود.

قاليباف در سال 1328، 137 نفر جمعيت داشته است كه در سال 1345 جمعيت آن به 144 تن و سپس در سرشماري سال های بعد كاهش يافته است.

قاليباف در سال 1370  خالى از سكنه شده و ساكنان آن به شهر آرادان و روستاهاى اطراف آن مهاجرت كردند. اما در فصل تابستان به عنوان يك روستاى ييلاقى فصلى، پذيراي جمعيت قابل توجهي بوده و فعاليت اقتصادى در آن جريان دارد.

جدول شماره (3): تعداد خانوار و جمعيت قاليباف (سال ‌هاي  1385-1328 خورشيدي)

سال

خانوار

جمعيت

1328

-

137

1345

31

144

1355

18

70

1365

19

60

1375

خالي از سكنه

 

1385

17

39

 

گررجه (یورت ییلاقی)

ییلاق گررجه در 5 كيلومتري شرق روستاي رامه بالا قرار دارد.

مختصات جغرافيايي آن عبارت است از: 52 درجه و 45 دقيقه طول شرقي و 35 درجه و 27 دقيقه عرض شمالي. ارتفاع گررجه از سطح دريا‌هاي  آزاد 2495 متر است.

مساحت مراتع گررجه 2500 هكتار است كه دامداران روستاي رامه بالا در دوره ييلاقي در آن استقرار مي‌يابند.

دامداران مذكور همچنين از مراتع چهل تن در جنوب ييلاق گررجه با مساحت 1950 هكتار به عنوان مراتع ميان بند بهره برداري مي‌كنند.

آب مورد نياز دامداران و احشام از چشمه تامين مي‌شود.

 

لزوره Lazure (يورت ییلاقی)

لزوره در 63 كيلومتري شمال شرق آرادان و در مختصات 52 درجه و 46 دقيقه طول شرقي و 35 درجه و 31 دقيقه عرض شمالي قرار دارد. ارتفاع لزوره از سطح دريا‌هاي  آزاد 2827 متر است.

مساحت مراتع لزوره 1985 هكتار است كه در دوره ييلاقي مورد تعليف دام‌هاي  عشاير قرار مي‌گيرد. مجموعه چشمه سار‌هاي  لزوره دارای گواراترين آب‌ در شمال منطقه آرادان می باشد.

لزوره داراي چمنزار وسيعي است كه پوشيده از انواع گل ‌هاي  اركيده و آلاله ‌هاي  زرد است. مراتع لزوره پوشيده از گياه صنعتي باريجه و گياهان دارويي ومعطر مثل آويشن است. كوه ‌هاي  كلناب و سنگاب ییلاق لزروه را احاطه كرده است. گروهي از عشاير اليكايي دوره‌ي ييلاقي را در اين ييلاق مصفا سپري مي‌كنند.

2-4-1- اشتغال و اقتصاد منطقه

چنانکه قبلاً نیز اشاره گردید روستاهای منطقه در حال حاضر تابستانی و فصلی می باشند. شغل اکثر جمعیت این روستا، زراعت، باغداری و دامداری می باشد.

بهره برداران این روستا از اوایل فروردین به تدریج در این روستا مستقر شده و به آماده سازی اراضی زراعی برای کشت های بهاره از جمله ،سیب زمینی، گوجه، بادمجان، کدو، نخود، می پردازند. همچنین به آبیاری باغات و سایر عملیات باغداری مشغول می گردند. اقتصاد رامه بر پايه باغداري استوار است و مهمترين ميوه سردرختي اين آبادي را گردو تشكيل مي‌دهد و از مراكز مهم توليد گردو در گرمسار محسوب مي‌شود. قرارگيري در منطقه كوهستاني، جريان دائمي رودخانه، اقليم مساعد، چشمه سار‌هاي  متعدد، درختان ديرزيست و كهنسال، مراتع سرسبز و گونه ‌هاي  متعدد مرتعي، گياهان دارويي به ويژه آويشن و گياه صنعتي باريجه با حيات وحش فراوان دره رامه را به عنوان يكي از نقاط گردشگري مطرح نموده است.

جدول شماره (4) مساحت اراضی زراعی منطقه رامه 1382

آبادی

تعداد بهره بردار

کل اراضی (هکتار)

اراضی آبی (هکتار)

باغ وقلمستان (هکتار)

چهارطاق بالا

19

23

11

12

چهارطاق پایین

16

16

14

2

رامه بالا

28

26

1

25

رامه پایین

44

52

6

45

قالیباف

10

18

6

13

کهنه ده

5

16

0

16

جمع

122

151

38

113

ماخذ :مرکز آمار ایران ، سرشماری کشاورزی 1382 .

ضمنا تعدادی از روستاییان منطقه به دامداری وپرورش گوسفند وبز اشتغال دارند.آنها در فصل تابستان در ییلاقات منطقه از جمله ییلاق گررجه استقرار می یابند.براساس سرشماری سال 1382 تعداد27 بهره بردار در روستاهای منطقه مجموعا 939 راس گوسفند وبز پرورش میدهند.

با توجه به ویژگیهای طبیعی واقلیمی منطقه واستعداد وقابلیت آن برای پرورش زنبور عسل برخی از روستاییان به شغل زنبور داری اشتغال دارند.

لازم به ذکر است تعداد قابل توجهی از روستاییان رامه علاوه بر کشاورزی ودامداری به شغل گچ کاری وگچبری اشتغال دارند ودر این حرفه معروف ومشهورند.

نکته جالب دیگر این است که از سال 1340 که یکی از اهالی روستای ارجنه به تهران مهاجرت کرد و در شغل شیرینی پزی مشغول گردید ،به تدریج تعداد قابل توجهی از مردم این روستا (حدود 28 نفر) در شهرهای سمنان، گرمسار ، آرادان و روستاهای آن به این حرفه  مشغول گردیده اند.

3-4-1-ویژگیهای فرهنگی و صنایع دستی

مردم روستاهای منطقه رامه به زبان محلی مازندرانی تکلم میکنند . زندگی در کوهستان آنان را افرادی سخت کوش وپرتلاش ساخته است . با توجه به فصلی بودن کار زراعت وباغداری آنان در فصول پاییز وزمستان به فعالیتهایی همچون بنایی وبه خصوص گچ کاری وگچبری می پردازند.ضمنا تعداد قابل توجهی از آنان در شهر ها وروستاهای گرمسار به شغل شیرینی پزی مشغول ومعروفند.

همچنین زنان روستایی منطقه علاوه بر بافت قالی وگلیم ، انواع صنایع دستی همانند جوراب ودستکش وسایر وسایل مورد نیاز خود راتولید مینمایند.

فصل دوم- مشخصات زیر ساختها تا ورودی منطقه

1-2- وضع راهها و پایانه های مسافربری

یکی از مهمترین عوامل در توسعه گردشگری و به خصوص اکوتوریسم، وجود راههای دسترسی مناسب می باشد در حال حاضر تنها راه دسترسی به روستای رامه به طول حدود 32 کیلومتر، خاکی و فاقد هرگونه مشخصات فنی می باشد و در فصول زمستان و بهار، همزمان با بارشهای شدید باران و جاری شدن سیلاب تخریب شده و عبور از آن، با وسایل نقلیه معمولی به سختی صورت می گیرد. لازم به ذکر است که فاصله روستای رامه بالا تا سه راهی چاه قل قل (جاده گرمسار- سمنان) حدود 32 کیلومتر و فاصله این روستا  تا شهر گرمسار66 کیلومتر می باشد.

منطقه ی رامه درحدود 55کیلومتری شمال شرق شهر گرمسار و40 کیلومتری شهر آرادان واقع است. دسترسی به این منطقه بعد از طی  34 کیلومتردرجاده اصلی گرمسار - سمنان (تهران – مشهد ) وسپس ادامه مسیر از طریق  راه فرعی که از نزدیکی روستای ده نمک به سمت شمال منشعب  می گردد، میسر است .

فواصل شهرگرمسارتا رامه بالا به این شرح است :

ازشهرگرمسارتا ابتدای جاده فرعی (سه راه چاه قل قل)                     34 کیلومتر

ازسه راه چاه قلقل تاابتدای تنگه رامه                                          12 کیلومتر

از ابتدای تنگه رامه تاچهارطاق                                                8 کیلومتر

ازچهار طاق تارامه پایین                                                       8 کیلومتر

از رامه پایین تا رامه بالا                                                       4 کیلومتر

جمع فواصل                                                                     66 کیلومتر

 

طول تنگه رامه ازابتدای تنگه تا روستای رامه ی بالا 22 کیلومتراست. روستاها ومزارع وباغات متعددی درطول مسیرقراردارند که مهمترین آن ها  عبارتند از: چهارطاق پایین، چهارطاق بالا، سوک دره،  باغستان ، گراب،  گرسنگ، ترکه در،  دارستان،  اُوسّوسر، (سرآسیاب )، هندر(پرتگاه)،  رامه پایین ( پاقلعه)، جل بندورس ، رامه بالا،  سربیشه، بندِ سَر، سیاگل، گونگ پایین، سنگ سفید و لزوره .

در شبكه راه ‌هاي  قديمي از سه راهي ده نمك راهي به طرف شمال جدا مي‌شد و به چهارطاق با قلعه‌ي عظيم آن مي‌رسيد و پس از گذشتن از قلعه ضحاك و رامه پايين و بالا و قلعه كيخسرو به جاده اصلي كنار حبله رود و سپس به فيروزكوه مي‌رفت.[7]

براساس بررسی های بعمل آمده و با توجه به وضعیت نامناسب راه ارتباطی، جمعیت کم روستاهای منطقه و فصلی بودن آن، وسیله نقلیه عمومی در این مسیر فعالیت نمی نماید و مردم روستا از وسایل شخصی خود و یا وسایل نقلیه کرایه و آژانس استفاده می نمایند.

2-2- وضع سایر امکانات زیربنایی

روستای رامه از برق سراسری برخوردار بوده همچنین آب مصرفی اهالی از لوله کشی تأمین می شود و این روستا از سایر امکانات رفاهی همچون گاز، تلفن و... محروم است. ضمناً تلفن های همراه در این منطقه فاقد آنتن دهی میباشد.

فصل سوم- منابع گردشگری منطقه

1-3- معرفی اجمالی جاذبه های گردشگری منطقه

از دیدگاه گردشگری، منابع بالقوه تا زمانی که به جاذبه تبدیل نشوند، ارزش گردشگری چندانی ندارند. ولی زمانی که خدمات و تسهیلات مناسب برای استفاده و بهره برداری از آنها مهیا گردد، و دسترسی به آنها صورت گیرد، اهمیت ویژه ای یافته و در توسعه گردشگری نقش مهمی ایفاد می نمایند. منابع گردشگری منطقه مورد مطالعه شامل موارد زیر می باشد:

الف) منابع آبی

رودخانه رامه

رودخانه رامه كه منبع اصلي آب زراعي روستا‌هاي  دره رامه و مزارع و آبادي ‌هاي  دشت ده نمك محسوب مي‌شود از دو شاخه زير شكل گرفته است:

الف) شاخه لزوره      

اين رودخانه از دامنه جنوبي كوه سنگاب كه از رسوبات پليوپليوستوسن قاره اي است، از چشمه اي در منطقه لزوره سرچشمه مي‌گيرد و از دره بين دو كوه هفت ميل (3311 متر) در مشرق و كوه آتشگاه (در مغرب) به طرف جنوب غربي جريان مي‌يابد و پس از گذشتن از شمال تا شمال غرب امامزاده طاهر وشرق رامه بالا و پايين با افزوده شدن آب چند چشمه ديگر آبدارتر مي‌شود و از حدود رامه پايين به طرف جنوب از داخل تنگه‌ي چهار طاق عبور مي‌كند (اين تنگه حد فاصل دو كوه باغستان و گرماج مي‌باشد) و بلافاصله چند كيلومتر از مغرب امامزاده جعفر از چهار طاق بالا و پايين مي‌گذرد و با دريافت آب تنگه تركه در، به مسير خود ادامه مي‌دهد.

 تركه در: از شاخه ‌هاي  رودخانه رامه است كه از ارتفاعات سرتنگه به ارتفاع 2864 متر سرچشمه مي‌گيرد. جهت آن شمال غرب به جنوب شرق جريان است. طول رودخانه 8 كيلومتر و شيب متوسط آن 9 درصد است. در ناحيه سرآسياب با شاخه ديگر رودخانه رامه (خوشاب رود) يكي مي‌شود.

ب) شاخه خوشاب رود

اين شاخه داراي آب نسبتا كم و فصلي است، از شمال كوه گررجه و از ارتفاع حدود 3100 متر سرچشمه مي‌گيرد و پس از عبور از دره بين دو كوه قاليباف (در غرب) و  كوه گنداب (در شرق) همگام با كاهش ارتفاع كوهستان، آب آن كمتر شده و از غرب ناحيه ريگ تپه و شرق آبسرك به سمت جنوب جريان مي‌يابد و در جنوب سرآسياب با شاخه لزوره يكي شده و به طرف ده نمك سرازير مي‌شود. شاخه لزوره همان طور كه گفته شد از سازند‌هاي  قاره اي دوره پليوپليوستوسن محتوي ريگ و سنگ سرچشمه مي‌گيرد و ضمن عبور از شيل ‌هاي  آستارا وارد سازند‌هاي  قم مي‌شود و در جنوب چارطاق پايين ، مسير خود  را متمايل به جنوب شرقي مي‌كند كه از آن جا به بعد تا محل تلاقي شاخه ديگر رسوبات تبخيري ائواليگوسن و پس از تلاقي همگام با شاخه‌ي ديگر از روي رسوبات دوران چهارم عبور مي‌كند و در شمال ده نمك ضمن پشت سر گذاشتن سازند‌هاي  شوربه سمت جنوب ادامه مسیر میدهد. اما شاخه خوشاب رود ضمن سرچشمه گرفتن از شمال كوه چهل تن وارد شيل ‌هاي  آستارا مي‌شود و از داخل زمين ‌هاي  خرد شده ولي هم شيب جنوب كوه قاليباف و ناحيه دشتك به جريان خود ادامه مي‌دهد و سپس در جنوب سرآسياب ضمن پيوستن به شاخه ديگر به سمت جنوب (ده نمك) ادامه مسير مي دهد.

چشمه سارها وآبشارها

در حوزه ی رامه، چشمه سارهای متعددی با آب های گوارا وجود دارند. در محل برخی از این چشمه ها (مانند لزوره و گونگ) عشایر اقدام به برپایی یورت نموده اند. تعدادی از چشمه ها نیز از دو طرف دره به رودخانه می ریزند. مهمترین چشمه های حوزه رامه، مجموعه چشمه های لزوره است که از ارتفاعات هفت میل و کلناب سرچشمه می گیرند. آبدهی این چشمه سارها حدود 200 لیتر در ثانیه است و سرچشمه اصلی رودخانه لزوره  (رامه) محسوب شده و دارای کیفیت بسیار عالی است. از دیگر چشمه سارهای مهم حوزه رامه می توان گونگ،  گلبازخان، چهارطاق، باغستان، چشمه رامه پایین، روزگار دره، کهنه ده (خرم دره)، بن دره و... را نام برد.

مجموعه چشمه های گرآب

این چشمه ها که دارای آبگرم سولفاته  میباشند،  بین رامه پایین و چهار طاق  در حوزه ی رودخانه رامه و در طرف بستر اصلی رودخانه قرار دارند. در کنتاکت ماسه سنگ ها و شیل های توفی سیاه رنگ سازند کرج ظاهر گردیده اند. آبدهی این چشمه ها مجموعاً 5 لیتر در ثانیه است.

 آب شرب مورد نیاز گردشگران از آب لوله کشی روستا و همچنین از چشمه های اطراف قابل تأمین است.

ب) پوشش گیاهی و زندگی جانوری

وجود انواع گونه های گیاهی، درختان و درختچه ها چشم انداز جالبی برای بازدید کنندگان به وجود آورده است. همچنین بیشه های کوچکی که در دره ها و در لابلای صخره ها و تنگه ها به وجود آمده است، جلوه ویژه ای به این منطقه داده است.  

یکی از جاذبه های اکوتوریستی دره ی رامه، وجود درختان دیر زیست و کهن سال است. این درختان کهن سال همواره در بین ساکنان منطقه و عشایر کوچرو (این دره از قدیم الایام مسیر کوچ عشایر بوده است) از احترام و تقدس خاصی برخوردار است و شاید یکی از مهمترین علل تداوم حیات این درختان همان اعتقاد مردم به نظرکرده بودن آن ها باشد. درخت تنومند و کهن سال بَنِه (پسته وحشی) امامزاده جعفر و درختان کهن سال داغداغان دوراهی تنگه « تُرکه در» از جمله این درختان است.

                                              

همچنین گیاهان دارویی و صنعتی همانند آویشن ، باریجه و کتیرا و گیاهان خوراکی مانند قارچ کوهی وسبزیهای وحشی نیز در این مناطق می رویند که علاقه مندان خاص خود را دارد.

کوهستانهای منطقه مورد مطالعه و به خصوص ارتفاعات آن از شکارگاههای مهم شهرستان گرمسار محسوب می شود که محل زندگی میش و قوچ و پرندگانی همچون کبک می باشد و برای افرادی که علاقه مند به دیدن این نوع حیوانات هستند، دارای قابلیت ویژه ای می باشد.

ج) کوهها و ارتفاعات

اکو سیستم های کوهستانی ازموثر ترین و زیباترین چهره های زمین به شمار می روند. تسلط چشم گیر آنها بر دشت ها و فلاتهای پیرامون خود، پیامدهای اکولوژیکی عمده ای را به وجود آورده اند کوهها و ارتفاعات بر حسب عوامل موثر در ایجاد آنها، چشم انداز و سیمای متفاوتی دارند

با توجه به ویژگیهای زمین شناسی و ژئومورفولوژی و پوشش گیاهی منطقه، امکان برگزاری تورهای آموزشی برای دانشجویان رشته های زمین شناسی، جغرافیا و زیست شناسی مهیا می باشد.

کوه گررجه

اين كوه با ارتفاع 2750 متر در 45 كيلومتري شمال شرق آرادان قرار دارد. جهت كوه شمال شرقي - جنوب غربي است.

مختصات جغرافيايي قله‌ي آن طول جغرافيايي 52 درجه و 48 دقيقه و عرض جغرافيايي 35 درجه و 25 دقيقه، دامنه ‌هاي  غربي اين كوه پوشيده از جنگل است.

کوه سرآسياب

اين كوه با ارتفاع 1357 متر، در 33 كيلومتري شمال شرق آرادان قرار دارد. جهت كوه شرقي - غربي است. مختصات قله‌ي آن، طول جغرافيايي 52 درجه و 50 دقيقه و عرض جغرافيايي 35 درجه و 21 دقيقه است.

کوه سنگاب (Sangab)

اين كوه با ارتفاع 3224 متر در 38 كيلومتري شمال شرقي آرادان قرار دارد. جهت كوه شمالي - جنوبي است.

مختصات جغرافيايي قله آن عبارت است از:  52 درجه و 45 دقيقه طول شرقي و  35 درجه و 33 دقيقه عرض شمالي است.

 

د) منابع فرهنگی

وجود امامزاده گان طاهر ومطهر و جعفر(ع) ، درختان کهنسال و دیر زیست بنه و داغداغن  و قلعه باستانی ضحاک، از مهمترین جاذبه فرهنگی و تاریخی این منطقه است.

شیوه معیشت روستایی مانند کشاورزی و دامداری سنتی و زندگی عشایری از دیگر جاذبه های فرهنگی محسوب می شود. دیدن زندگی عشایری کوچنده که در فصل بهار در ییلاقات منطقه مستقر می گردند و آداب و رسوم آنها و شیوه تولید فرآورده های لبنی و.... یکی از تجربیات لذت بخشی برای گردشگران شهرنشین می باشد.

 

2-3- تاسیسات گردشگری منطقه

علیرغم وجود جاذبه های متنوع گردشگری در سطح منطقه و فاصله نسبتاً مناسب از شهر گرمسار، هیچگونه تاسیسات خاص گردشگری تاکنون در این روستا و مناطق همجوار آن ایجاد نگردیده است.

احداث سکوهای استراحت گردشگران، فضای سبز عمومی، سرویس بهداشتی عمومی و تابلوهای راهنما را در مسیر راه از ضروریات اولیه منطقه است.

3-3- تسهیلات و امکانات خدماتی منطقه

شبکه برق سراسری، آب لوله کشی و راه خاکی مهمترین امکانات زیربنایی و رفاهی روستاهای منطقه رامه است که مورد استفاده اهالی قرار می گیرد و برای استفاده عمومی گردشگران از آن باید تمهیداتی از قبیل انجام لوله کشی و شیر برداشت عمومی آب تعبیه گردد.

همچنین روشنایی معابر و مناطق حاشیه روستا برای گردشگرانی که شب را در روستا می گذرانند ضروری به نظر می رسد. ضمن اینکه برای استفاده عمومی گردشگران از برق سراسری لازم است تا امکاناتى ایجاد گردد.

از نظر مخابراتی نیز، امکان برقراری ارتباط تلفن عمومی و همراه وجود ندارد و در این زمینه نیز کمبود مشاهده می گردد.

4 -3- وضعیت بهره برداری از جاذبه های گردشگری منطقه

چنانکه قبلا نیز اشاره گردید روستاهای منطقه رامه  تا حدود 40  سال پیش جمعیتی حدود 593 نفر(122 خانوار) داشته است که در حال حاضر جمعیت دائمی روستاهای فوق به شدت کاسته شده و روستاییان و بهره برداران روستایی در فصول بهار و تابستان در این روستا استقرار می یابند. بسیاری از گردشگرانی که از منطقه رامه  دیدن می کنند، به نوعی دارای وابستگی خانوادگی، فامیلی و علاقه ملکی در این روستا می باشند. علاوه بر این در روزهای تعطیلی آخر هفته و ایام خاص مانند سیزدهم فروردین هر سال، جمع کثیری از مردم شهرهای آردان، گرمسار و روستاهای اطراف برای گذران اوقات فراغت به این روستا و مناطق اطراف آن می روند.

بر اساس بررسی های محلی، در تعطیلات آخر هفته در فصول بهار و تابستان بین 150 الی و 200 نفر و در روز سیزدهم فروردین ماه در روز طبیعت 1000 نفر از مردم شهرها و روستاهای اطراف برای گردش، تفریح و گذران اوقات فراغت به این روستا می آیند.

 خلاصه وجمع بندی

روستاهای منطقه رامه  دارای موقعیت ممتازی از نظر آب وهوا،پوشش گیاهی وجانوری ،طبیعت وباغات وسیع   در سطح شهرستان گرمسارمیباشد،که در آینده نزدیک با توجه به توسعه فعالیت های گردشگری وبا عنایت به برنامه های ارائه شده واجرای آن موقعیت منحصر به فردی پیدا خواهد کرد .

لذا به منظور حفظ این طبیعت بکر وجذاب وتوسعه گردشگری پایدار،حفاظت از طبیعت منطقه (پوشش گیاهی،حیات وحش،منابع آب وخاک)در اولویت قرار دارند.لذا قبل از اجرای هرپروژه و فعالیتی در منطقه در این زمینه فرهنگ سازی وآموزش مردم وگردشگران در خصوص حفظ محیط زیست لازم وضروری است .

با عنایت به ویژگیهای اقلیمی وزمین شناسی منطقه باید مکانیابی و جانمایی تاسیسات احداثی با رعایت کلیه مقررات مربوطه صورت پذیرد.

همچنین کنترل میزان ورود گردشگر وپراکنش آنها در سطح منطقه ومدیریت براین امر از موارد ضروری است . به منظور تحقق این اهداف، توصیه و تاکید کارشناس  طرح آمزش وفرهنگسازی در طمینه حفظ محیط زیست و ترویج تورهای دسته جمعی وتخصصی است.علاوه بر این جلب مشارکت مردم بومی نیز در اجرای این طرح موفقیت آن را تضمین مینماید.



[1] -  اولين كسي كه از ارجنه به تهران مهاجرت كرد،صفر علي ارجنه بودوي در سال1340 در يك كارگاه شيريني پزي در گلو بندك تهران مشغول به كار شد و اين امر سبب گرديد كه ساير اهالي ارجنه نيز به شيريني پزي روي آورند .در حال حاضر 28 نفر از اهالي ارجنه به قنادي و شيريني پزي اشتغال دارند.

[2] - فرهنگ رشيدي و برهان قاطع.

[3] - لغت نامه دهخدا، ش146، ص431.

[4] - فرهنگ جغرافيايي ايران، ص97.

[5] - درخت جنگلي ارس در اصطلاح محليان «ورس» نام دارد.

[6] - كارگزار پرورش اسب ‌هاي ايلخچي

[7] - منوچهر ستوده و همكاران. استوناوند دژي كه هزار و هشتصد سال از عمر آن مي‌گذرد. ص82.

نوشته شده توسط یونس شاه حسینی  | لینک ثابت |